Axtarış

Ünvan

Aktual

İranda Milli Etimad Partiyası indiki böhrandan çıxış üçün təkliflər paketi hazırlayıb. Partiya bu haqda bəyanat verərək ölkənin qarmaqarışıq durumunun səbəblərinə işarə edərək vəziyyətdən çıxış yollarını da təqdim edib. Partiya hakimiyyətdən referandum keçirməyi və bununlada xalqın əsas istəkləri haqda məlumat toplamağı təklif edib. Xatırladaq ki, partiyanın başqanı onuncu prezident seçkilərində namizəd kimi iştirak edən Mehdi Kərrubidir. Seçkilərdən sonra bu partiya bir çox məhdudiyyətlərlə üzləşmişdir. Partiyanın qərargahı və onun orqanı olan Etimadi Milli qəzeti bağlanıb. Partiyanın yüksək səviyyəli üzvləri isə həbs olunub.

İranın keçmiş prezidenti Məhəmməd Xatəmi “Partiya Rəhbərləri Şurası”nın yığıncağında çıxış edərək İranda baş verən son hadisələrə işarə edib. O, öz çxışında son zamanlar İranda baş verən hadisələrə işarə edərək, Ali Dini Rəhbərin fəaliyyətini tənqid edib. Xatəmi ölkədə olan durumu dəyərləndirərək bildirib ki, Rəhbər bütün xalqın lideri olmalı və hər hansı bir siyasi cərəyanın müdafiəçisi kimi çıxış etməməlidir.

Rusiyanın “Lukoil” neft şirkəti yanvarın 31-də imzaladığı müqavilə ilə İraqda neft çıxartma fəaliyyətini rəsmiləşdirdi. “Lukoil”dən verilən mətbuat açıqlamasında şirkətin prezidenti Vahid Ələkbərovun Bağdad səfərində imzalanan müqavilə ilə İraqın “Qərbi Kurna-2” yatağında kəşfiyyat və neft çıxartma fəaliyyətlərinə başlanacağı bildirilib. Xatırladaq ki, 2009-cu ilin dekabrında Lukoil və Norveç şirkəti Statoildan ibarət konsorsiyum hələ 1973-cü ildə Sovet geoloqları tərəfindən kəşf edilən bu yataq üçün keçirilən tenderdə barreli 1,15 $-dan günlük 1,8 milyon barrel təkliflə qalib gəlib. İraq hükuməti tərəfindən də təsdiqlənərək rəsmiləşməsi üçün lazımı olan son mərhələni də keçən müqavilənin tərəfləri 25 faiz hissə ilə İraq dövləti (South Oil Company və North Oil Company ortaqlığı), 56,25 faizlə Lukoil və 18,75-lə Statoildir. 20 illiyinə imzalanan müqavilənin 5 il müddətə uzadılması imkanı var.

Strateji icmallar

İran daxilindəki ictimai-siyasi mübarizə kəskinləşdikcə münasibətlərə yeni çalarlar da əlavə olunur. Bu ilin əvvəllərində islahatçı qüvvələr əleyhinə həyata keçirilən tədbirlərdən biri də, Fars ostanının təhlükəsizlik şurasının qərarı ilə Şirazda yerləşən «Qəba» məscidinin bağlanılaraq İİR Daxili İşlər Nazirliyinin sərəncamına verilməsi olmuşdur. Lakin İran kimi özünü “İslam dövlətinin dayağı” hesab edən dövlətdə bu adi hal kimi qarşılanmamalıdır. Təbii ki, belə də olmamışdır. Çünkü məscid bağlanıldığı zaman hökumət rəsmiləri onun şüşülərini sındırmış, orada İslama zidd digər hərəkətlər etmişlər.  

ABŞ-nin keçmiş maliyyə naziri Henri Polson Rusiyanın ABŞ-dakı  iqtisadi böhranı dərinləşdirmək üçün cəhd göstərdiyini iddia edib. Polson 1 fevralda ABŞ-da nəşr edilən “Kənarda” (On The Brink) adlı kitabında Rusiyanin bu çərçivədə Çinə ortaq hərəkət etməyi təklif etdiyini yazıb. Onun iddiasına görə, Rusiya 2008-ci ilin Avqustundakı Yay olimpiadası vaxtı Çinə Amerikan ipoteka bankları “Fannie Mae” və “Freddie Mac” milliləşdirilməsini təmin etmək üçün birlikdə hərəkət etməyi təklif edib. Polson təklifin mahiyətinin belə izah edib ki, güya Rusiya və Çin bu banklarda malik olduqları büyük miqdarda hissələri eyni zamanda sataraq ABŞ admistrasiyasını bu şirkətləri milliləşdirməyə sövq etmək istəyirmişlər. Keçmiş maliyə naziri bu təklifin Çin tərəfindən qəbul edilmədiyini də bildirib.

İran prezident seçkilərində iştirak etmiş namizəd Mehdi Kərrubinin oğlu iki gün əvvəl “Fərda” radiosuna müsahibəsində bildirmişdi ki, atası seçkilərdə saxtakarlıq olmasına baxmayaraq Mahmud Əhmədinejadi İranın rəsmi prezidenti kimi tanıyır. O, öz müsahibəsində bildirmişdi ki, İranın Ali Dini Rəhbəri Ayətullah Əli Xamenei onu İİR-in prezidenti kimi təsdiqlədiyinə görə Kərrubi da onu rəsmi şəkildə tanıyır və o prezident kimi bütün əməllərinə cavabdehdir.

Analitik bülletenlər

İyulun 1-2-də Türkiyə Xarici İşlər Naziri Əhməd Davudoğlu və Enerji Naziri Taner Yılmaz Moskvaya səfər edərək iki ölkə arasındakı son dövrlərdə  intensivləşən rəsmi səfərlərə yenilərini əlavə etdilər. Moskva səfəri hər iki nazirin öz vəzifələrində ilk Rusiya səfəri xarakterini daşıyıb. Nazirlər səfər vaxtı iki ölkə arasındakı münasibətlərin inkişafını daha gücləndirmək üçün öz Rus həmkarları ilə danışıqlar aparıb və bu çərçivədə Baş Nazir Vladimir Putinin Türkiyə səfərinə hazırlıq məsələsi müzakirə ediblər. Bundan başqa, Rusiya və Türkiyə xarici işlər nazirləri kürəsəl və bölgəsəl məsələlərə dair müzakirələr aparıb.

Türkiyə və İran Qafqazda və Yaxın Şərqdə tarixən rəqabət aparan iki qonşu dövlətdir. İki ölkə arasında  uzunluğu 450 km olan quru sərhəddi var. Bu sərhəd  1639-cu ildə Osmanlı ilə Səfəvi arasında imzalanan Qəsri Şirin müqaviləsiylə müəyyənləşdirilmişdir. Türkiyə və İran arasındakı ticarət dövriyyəsinin həcmi hazırda 7 milyard dolara çatır və 2010-cu ilə qədər bu həcmin illik 10 milyard dollara çatdırlması planlaşdırılır.

Soyuq müharibənin başa çatmasından sonra beynəlxalq münasibətlər sisteminin yeniden formalaşması prosesi yeni güc təmərküzləşmələrini və müxtəlif ölkələrin yeni münasibətlər sistemini qurma ehtiyacını gündəmə gətirdi. Yeni dövr ABŞ-in tək qütüblü dünya qurma təşəbbüsləri, AB-nin qlobal aktyor olma arzusu, Çinin və Hindistanın əhalisinin çoxluğu və sürətli iqtisadi inkişafı, Yaponiyanın rol arayışı və Rusiyanın bu prosesdə fəal iştirak arzusu ilə səciyyələnməkdədir. Bu prosesdə əsas mübarizə mərkəzlərindən biri kimi dünya enerji ehtiyatların büyük bir hissəsinin yerləşdiyi Yaxın Şərq və Xəzər bölgələri böyük önəm qazandı. Beynəlxalq münasibətlər sisteminin gələcək taleyinin müəyyənləşdirilməsində mühüm əhəmiyyətə malik olan bu coğrafiyadakı güc mübarizəsində bölgə xaricindən bir gücün, yəni fövqəldövlət ABŞ-ın fəallığına qarşı ənənəvi bölgəsəl güc İran ilə SSRI-nin dağılması ilə fövqəldövlət statusunu itirərək özünə yeni rol axtarışında olan Rusiyanın münasibətləri xüsusi diqqət cəlb etməkdədir. Bu yazıda Rusiya və İran arasındakı bu münasibətlərin xarakteri və əməkdaşlıq prosesi təhlil ediləcəkdir.