Axtarış

Ünvan

Aktual

İran Prezidenti Mahmud Əhmədinejad Əfqanistanla bağlı üzə çıxan ABŞ gizli sənədlərində rəsmi Tehranın Taliban silahlı dəstələrinə yardım etdiyi iddialarını yalanlayıb. O, Tehranda ABŞ-ın CBS telekanalına müsahibəsi zamanı bu ittihamlar haqda açıq danışmasada İranın Əfqanistanın daxili işlərinə qarışmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, İran Əfqanistanda heç bir qrup və ya təşkilatı dəstəkləmir, yalnız Əfqan xalqını dəstəkləyir. Xatırladaq ki, Əfqanistanda Hamid Kərzainin ikinci dəfə prezident seçilməsindən sonra İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad onu ilk təbrik edənlərdən olub.

İranın keçmiş baş naziri və müxalif islahatçı lideri Mir Hüseyn Musəvi bildirib ki, tarixi həqiqətləri təhrif etmək prosesi davam etdirildiyi təqdirdə müharibə dövrünün indiyə qədər deyilməyən həqiqətlərini ifşa edəcək. “Kələmə” veb saytının verdiyi məlumata əsasən, Musəvi Kərəc şəhərinin siyasi təşkilatlarının bir qrup üzvü ilə görüşü zamanı bildirib ki, hələ indiyə qədər inqilabın ilk on illiyi barədə heç bir söz danışmayıb. Amma müharibədə iştirak edənləri və o dövrdə rəhbər vəzifədə işləyən fədakar kadrlarını müdafiə məqsədi ilə indiyə qədər deyilməyən həqiqətlərin və özünün müharibə illərində istefasının səbəblərini açıqlaya bilər.

Ənənəvi müttəfiqlər Rusiya və İran arasında münasibətlərin pisləşməsi prosesi səngimir. Xüsusən Rusiyanın BMT-nin İrana embarqo tətbiq edən 9 İyun 2010 tarixli son qərarını dəstəkləməsindən sonra vəziyyət daha da kəskinləşib. Son dövrlərdə bu kəskinləşmənin ən bariz nümunəsi Rusiya və İranın bir-biri əleyhinə verdikləri bəyanatlardır. Iranın Rusiya əleydarı növbəti bəyanatlarından biri isə president Mahmud Əhmaədinicat tərəfindən  24 iyulda səslənib. İran prezidenti Rusiyalı həmkarı Dmitri Medvedevi Rus diplomatların qarşısındakı çıxışını sərt təngi edib. O, “Rus və İran xalqlarının dost olduğunu və rəsmi Tehranın bunu davam etdirməkdə maraqlı olduğunu” qeyd etdikdən sonra, “Medvedevin çıxışının İran əleyhinə Amerikan təbliğatı oyununu başlatdığını” açıqlayıb. Xatırladaq ki, Medvedev 12 İyulda Rusiya diplomatları qarşısındakı çıxışında Qərbdə gündəmə gələn “İran iki il içərisində nüvə silahına malik olacaq” xəbərini təsdiqləyən açıqlamalar vermişdi. Əhmədinejat bəyanatında “bu fikrin yetərsiz informasiya vəya səhv analizə əsaslandığını və Rusiyanın maraqlarına xidmət etmədiyini” bildirib. O, “Rusiya prezidentin Amerikan teatrında oyuncu olmasının sual doğurduğunu” qeyd edib.

Strateji icmallar

Son zamanlar Emənistan və İsrail arasında əlaqələr nəzərə çarpacaq dərəcədə canlanmışdır. İki ölkə arasında əməkdaşlıq, xüsusilə İsrail–Türkiyə münasibətlərinin kəskinləşməsi fonunda ciddi şəkil almaqdadır. Hələ 2006-cı ildə Tel-Əvivdəki Şərqi Avropa və MDB ölkələri İnstitutunun direktoru, XV çağırış Knessetin deputatı (1999–2003-cü illər) Aleksandr Tsinker erməni qəzeti “Nuhun gəmisi”nə verdiyi müsahibədə qeyd edib ki, Ermənistan və İsrail arasında ədavət üçün heç bir səbəb yoxdur.

İran rəsmiləri Zahidanda baş verən terror hadisəsində NATO–nun əlinin olduğunu iddia etmiş və Pakistan bu məsələ ilə bağlı məsuliyyət daşıdığını vurğulamışdır. İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad iyulun 19-da Nazirlər Kabinetinin iclasında Zahidandakı son terror hadisəsinə işarə edərək bildirib ki, ABŞ prezidenti Barak Obama hadisə ilə bağlı baş sağlığı versə də, ABŞ və NATO qüvvələri terrorçulara maliyyə və texniki yardım göstərir. Əhmədinejad iddia edib ki, belə terror hadisələri yalnız “ABŞ-ın müdafiə etdiyi zalım terror dəstələrinin işidir”.

Son günlərdə ABŞ-İran cəbhəsi yenə maraqlı açıqlamalarla diqqət çəkir. ABŞ Prezidenti Barak Obama, İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə Ağ Evdəki görüşündən qısa müddət sonra  Kanal 2 televiziya kanalına verdiyi müsahibədə İsrailin İrana mümkün hücumuna toxundu. Obama müsahibəsində İsrailin ABŞ-a xəbər vermədən İrana hücum etməsinin mümkünlüyü barədə sualı belə cavablandırdı: \"Əlaqələrimiz bir-birimiz üçün sürpriz təşkil edəcək addımlar atmağımıza mane olacaq qədər güclüdür. Koordinasiyalı hərəkət edirik.\" Obama həmin müsahibəsində İran və bu ölkənin nüvə proqramının özünün 18 aylıq iqtidarı dövründə ABŞ üçün əsas mövzu olduğunu və İranın nüvə silahı sahibi olmasının onun üçün qəbuledilməz olduğunu vurğulamışdır. Obama qeyd etmişdir ki, ABŞ İranın nüvə silahı sahibi olmaması üçün mümkün hər şeyi edəcəkdir.

Analitik bülletenlər

İyulun 1-2-də Türkiyə Xarici İşlər Naziri Əhməd Davudoğlu və Enerji Naziri Taner Yılmaz Moskvaya səfər edərək iki ölkə arasındakı son dövrlərdə  intensivləşən rəsmi səfərlərə yenilərini əlavə etdilər. Moskva səfəri hər iki nazirin öz vəzifələrində ilk Rusiya səfəri xarakterini daşıyıb. Nazirlər səfər vaxtı iki ölkə arasındakı münasibətlərin inkişafını daha gücləndirmək üçün öz Rus həmkarları ilə danışıqlar aparıb və bu çərçivədə Baş Nazir Vladimir Putinin Türkiyə səfərinə hazırlıq məsələsi müzakirə ediblər. Bundan başqa, Rusiya və Türkiyə xarici işlər nazirləri kürəsəl və bölgəsəl məsələlərə dair müzakirələr aparıb.

Türkiyə və İran Qafqazda və Yaxın Şərqdə tarixən rəqabət aparan iki qonşu dövlətdir. İki ölkə arasında  uzunluğu 450 km olan quru sərhəddi var. Bu sərhəd  1639-cu ildə Osmanlı ilə Səfəvi arasında imzalanan Qəsri Şirin müqaviləsiylə müəyyənləşdirilmişdir. Türkiyə və İran arasındakı ticarət dövriyyəsinin həcmi hazırda 7 milyard dolara çatır və 2010-cu ilə qədər bu həcmin illik 10 milyard dollara çatdırlması planlaşdırılır.

Soyuq müharibənin başa çatmasından sonra beynəlxalq münasibətlər sisteminin yeniden formalaşması prosesi yeni güc təmərküzləşmələrini və müxtəlif ölkələrin yeni münasibətlər sistemini qurma ehtiyacını gündəmə gətirdi. Yeni dövr ABŞ-in tək qütüblü dünya qurma təşəbbüsləri, AB-nin qlobal aktyor olma arzusu, Çinin və Hindistanın əhalisinin çoxluğu və sürətli iqtisadi inkişafı, Yaponiyanın rol arayışı və Rusiyanın bu prosesdə fəal iştirak arzusu ilə səciyyələnməkdədir. Bu prosesdə əsas mübarizə mərkəzlərindən biri kimi dünya enerji ehtiyatların büyük bir hissəsinin yerləşdiyi Yaxın Şərq və Xəzər bölgələri böyük önəm qazandı. Beynəlxalq münasibətlər sisteminin gələcək taleyinin müəyyənləşdirilməsində mühüm əhəmiyyətə malik olan bu coğrafiyadakı güc mübarizəsində bölgə xaricindən bir gücün, yəni fövqəldövlət ABŞ-ın fəallığına qarşı ənənəvi bölgəsəl güc İran ilə SSRI-nin dağılması ilə fövqəldövlət statusunu itirərək özünə yeni rol axtarışında olan Rusiyanın münasibətləri xüsusi diqqət cəlb etməkdədir. Bu yazıda Rusiya və İran arasındakı bu münasibətlərin xarakteri və əməkdaşlıq prosesi təhlil ediləcəkdir.